September 8, 2026
Zorgverlener die verplichte zorg geeft is ambtenaar
| Advocaat-Generaal Myriam Lückers adviseerde de Hoge Raad om gedwongen anticonceptie op grond van de Wvggz te beperken. Het advies betreft een vrouw die is bevolen langdurige anticonceptie te accepteren. Lückers zei dat de Wet op de Verplichte Geestelijke Gezondheidszorg, de Wvggz genaamd, dergelijke dwang alleen toestaat als een zwangerschap een ernstig gezondheidsrisico voor die persoon zou opleveren. De Hoge Raad, gevestigd in Den Haag, volgt vaak het advies van de Advocaat-Generaal op. Zo werkt de Wvggz. Het is van kracht sinds 2020 en regelt de verplichte zorg voor mensen met een psychische aandoening die ernstige schade kunnen veroorzaken. De rechter kan een zorgmachtiging afgeven, een zorgmachtiging die behandeling tegen iemands wil toestaat. In spoedeisende gevallen kan een burgemeester een crisismaatregel opleggen, van Maastricht tot gemeente Leeuwarden. Instellingen voor geestelijke gezondheidszorg, zoals Arkin en Antes, voeren de zorg uit volgens een plan van aanpak, ook wel een zorgplan genoemd. Een psychiater en een belangenbehartiger van de patiënt helpen dat plan samen met de persoon vorm te geven. Mensen kunnen een zelfbindende verklaring indienen, een document waarin zij vooraf zorgkeuzes vastleggen. Als u in de geestelijke gezondheidszorg werkt, is dit raamwerk een leidraad voor uw dagelijkse beslissingen. Lückers waarschuwde voor wettelijke en mensenrechtenbeperkingen. Het Europese Hof voor de Rechten van de Mens heeft geoordeeld dat gedwongen sterilisatie het recht op lichamelijke integriteit en het recht om een gezin te stichten schendt. De rechtbank heeft geen uitspraak gedaan in zaken over tijdelijke anticonceptie. Die leemte maakt deze Nederlandse zaak tot een test voor de Geestelijke Gezondheidswet. Lückers signaleerde ook ongelijke behandeling. Ouders met een verslaving, of een eerdere constatering van verwaarlozing of mishandeling, hebben op grond van de Wvggz niet te maken met gedwongen anticonceptie. Er kan ook sprake zijn van gendervooroordelen, aangezien orders doorgaans op vrouwen zijn gericht, terwijl opties voor mannen zelden worden overwogen. Juridische professionals kijken naar meer dan anticonceptie. In een live debat wordt de vraag gesteld of een zorgverlener die de verplichte zorg verleent, optreedt als ambtenaar. Zo ja, dan verschuiven het toezicht en de taken. Dit kan ook veranderen wanneer gedrag strafbaar wordt, wat crimineel betekent volgens het Wetboek van Strafrecht. Anderen dringen aan op voorzichtigheid. Zij benadrukken de klinische rol en de noodzaak van vertrouwen in de behandeling. Families en belangenbehartigers zien de dagelijkse inzet. De National Foundation for Family Trusted Persons prees delen van de conceptwijzigingen in de Wet op de verplichte geestelijke gezondheidszorg, gepland voor 27 mei 2025. Ze wijzen op meer gepersonaliseerde zorg, minder papierwerk en een duidelijker gebruik van zelfmanagementinstrumenten. Ook de juridische verankering van de rol van de familiale vertrouwenspersoon is winst. Toch missen veel familieleden nog steeds een krachtige stem. Familieleden herkennen vaak vroege waarschuwingssignalen, helpen bij crises en ondersteunen het herstel dag na dag. Velen voelen zich buitengesloten van beslissingen over verplichte zorg. De Nationale Stichting en de vereniging Ypsilon vroegen wetgevers om actie te ondernemen. Hun verzoeken omvatten: 1. Laat het zorgpersoneel belangrijke familieleden identificeren om de continuïteit van de zorg te ondersteunen. 2. Creëer een wettelijke basis voor het delen van informatie, zodat triadisch werk kan gedijen. 3. Geef echte kennisgeving en een kans om input te geven over belangrijke stappen in de verplichte medische zorg. 4. Informeer nabestaanden over hun recht op hulp van een familievertrouwenspersoon. Een moeder die thuis de medicijnen beheert, heeft bijvoorbeeld tijdige updates nodig na een crisismaatregel. Hun persbericht over deze punten werd 1.066 keer bekeken. Patiëntenbelangenbehartigers bij de PVP Foundation onderschrijven de roep om duidelijke rollen en het veilig delen van gegevens. Ook GGD Fryslân en regionale netwerken in Rijnmond willen duidelijkheid over de taken, van het melden van zorgwekkend gedrag tot het geven van een externe aanwijzing, een externe aanwijzing. Tijdschriften en fora, zoals Tijdschrift voor Psychiatrie en law.next, volgen jurisprudentie en uitspraken. Onderzoekers voegen klinische context toe via PubMed- en NCBI-onderzoeken. De UM Academie en andere programma’s leiden advocaten en artsen op in de Wet zorg en dwang voor psychogeriatrie en mensen met een verstandelijke beperking, ook wel de Wet zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapten genoemd. De uitspraak van de Hoge Raad zal vorm geven aan de Wvggz-praktijk op het gebied van anticonceptie en dwangzorg. Wetgevers nemen vervolgens het pakket van mei 2025 over. Patiënten, families, zorgverleners en rechters hebben duidelijke lijnen nodig die de rechten, veiligheid en vertrouwen beschermen. Als u er last van heeft, vraag dan advies aan een advocaat of patiëntenvertrouwenspersoon. Maak in urgente situaties gebruik van uw lokale meldlijn zorgwekkend gedrag. Dit artikel is algemene informatie en geen juridisch advies. |