Blog

Criminele netwerken plukken elk jaar fors mee uit de zorg. Het Openbaar Ministerie schat dat rond 10 miljard euro aan zorggeld wegvloeit. Dat raakt jou als verzekerde, maar ook patiënten en eerlijke zorgverleners die het juiste doen.

In Oost-Nederland werden tussen 2020 en 2024 minstens 71 miljoen euro aan verdachte betalingen gevonden, verdeeld over 769 meldingen. Het Regionaal Informatie- en Expertise Centrum Oost-Nederland, vaak afgekort als RIEC, vreest dat het echte bedrag veel hoger ligt. “Die 71 miljoen is het topje van de ijsberg,” zegt Ren Verhulst, burgemeester van Ede en RIEC-woordvoerder. De schade reikt verder: patiënten worden benadeeld en vertrouwen zakt weg.

FIU-Nederland, de financiële inlichtingeneenheid die ongebruikelijke transacties analyseert, ziet vaste patronen. Geld stroomt via zorgbedrijven naar privérekeningen, vaak met katvangers, mensen die hun naam laten gebruiken, ertussen. Nepbedrijven schrijven facturen zonder echte zorg. Soms verdwijnen zulke bedrijven razendsnel via turboliquidaties, waardoor geld onvindbaar lijkt.

Een bekend trucje is het Cash Compensatie Model. Contant crimineel geld wordt dan omgezet in digitaal geld met een schijnbaar legale herkomst, bijvoorbeeld via valse declaraties. Het Functioneel Parket en het Landelijk Parket verwijzen naar strafrechtelijke onderzoeken en uitspraken die dit beeld staven. In 2021 lag de raming nog rond 2 miljard euro. Nu is de orde van grootte vijf keer zo hoog. Ter vergelijking, de omzet van synthetische drugs wordt op 3,2 miljard euro per jaar geschat.

Een recente zaak maakt het tastbaar. Zorgkantoor Menzis vorderde in Gelderland honderden duizenden euro’s terug van zorginstelling CuraCo. Volgens Menzis ontving CuraCo rond 70.000 euro per cliënt per jaar, zonder feitelijke zorg. De zaak raakt vier vestigingen. Er volgt aangifte tegen de bestuurder. “Er is geen bewijs dat er zorg is geleverd,” zegt Ren Groot Koerkamp, directeur van Menzis Zorgkantoor. De bestuurder van CuraCo ontkent de bevindingen en overweegt juridische stappen.

Waarom is de sector zo aantrekkelijk voor georganiseerde criminaliteit? Geldstromen zijn groot, de financiering is complex, en toezicht is versnipperd. Gemeenten kunnen ingrijpen bij onjuiste declaraties. Kwaliteitsproblemen of zorgverwaarlozing zijn echter lastig te bestraffen, door de gelaagde rollen van gemeenten, zorgaanbieders en politie.

Toezichthouders bouwen aan sterkere checks. De Nederlandse Zorgautoriteit en zorgverzekeraars werken samen met de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, de Nederlandse Arbeidsinspectie en de FIOD. Banken leveren signalen, accountants controleren, en het Centrum Indicatiestelling Zorg helpt bij duiding. De Stichting InformatieKnooppunt Zorgfraude, vaak afgekort als St. IKZ, bundelt meldingen. Meer data-analyse en audits helpen, maar vragen ook juridische kennis en alertheid van controllers en toezichthouders in de publieke sector.

Het kabinet zet stappen. Minister van Langdurige Zorg Mirjam Sterk wil de vergunningsplicht uitbreiden naar alle zorgaanbieders, plus een verplichte VOG voor bestuurders. In de Kamer loopt een debat over fraude in de zorg. Experts adviseren scherper te screenen, bij nieuwe en bestaande aanbieders. Denk aan brede inzet van de Wet Bibob, een toets op integriteit, fraude-proof contracten, en strakkere prioritering bij zorgfraudezaken. De Wet bevorderen samenwerking en rechtmatige zorg, kort Wbsrz, maakt informatie-uitwisseling eenvoudiger. Ook de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg, de Wkkgz, en de vergewisplicht, het nagaan van diploma’s en EVC-certificaten, blijven sleutels. De Taskforce Integriteit Zorgsector coördineert, samen met politie en OM.

Wat kun je zelf doen als burger of professional? Kleine signalen helpen groot misbruik stoppen.

• Controleer facturen en urenbriefjes. Kloppen de namen, prestaties en data?
• Meld twijfel bij je zorgverzekeraar of gemeente. Liever een keer te veel dan te laat.
• Werk je bij een zorgorganisatie, houd het vier-ogen-principe aan en log uitzonderingen.
• Zie je het Cash Compensatie Model of katvangers, leg vast en meld bij de opsporingsdienst of de recherche zorgfraude in je regio.

De inzet is helder. Zorggeld hoort bij zorgverleners, niet bij criminelen. Sterke samenwerking en snelle informatie-uitwisseling tussen overheid, zorgorganisaties, verzekeraars, politie, Openbaar Ministerie en Belastingdienst zijn cruciaal. Versterk die informatiepositie, zegt RIEC, en handel sneller. Verhulst roept op tot urgente actie. Zo bescherm je de kwaliteit en veiligheid van de zorg, en herstel je vertrouwen in het zorgstelsel. Strenger optreden verkleint ook kansen op witwassen via thuiszorgbedrijven of wijkverpleging.

Let op: dit artikel is informatief en geen juridisch advies. Twijfel je aan een situatie, neem dan contact op met je gemeente, je zorgverzekeraar of een juridisch professional.